چگونگی محافظت از غار ها و طبیعت
How we can save the caves
در واقع امروز ما با یک بحران اساسی که نه تنها ایران بلکه کل اکوسیستم و طبیعت کره زمین را تهدید میکند روبرو هستیم که برای روبرو شدن با آن باید راههای مختلف را رفته و نهایت سعی خود را انجام دهیم؛
ما هر روز با اخبار مربوط به نابودی و از دست رفتن گونه های مختلف حیاط روبرو میشویم،
مثل رها شدن نفت در دریا که نمونه آن در چند هفته اخیر در خلیج مکزیک رخ داده؛
ولی البته افراد آگاه و گروه هایی هستند که همیشه در این موارد اظهار نگرانی کرده و به دنبال آگاهی دادن به عموم
و انجام کاری مفید حتی در حد اندک هستند؛
حالا میخواهیم که در مورد یک مساله که به همه ما مربوط میشود صحبت کنیم؛
لطفا به اخبار زیر که در سایت ها و منابع خبری کوهنوردی و غارنوردی منتشر شده توجه کنید و در آخر به تجارب گروه غارنوردی معراج که در چند برنامه غارنوردی در سال گذشته و امسال بدست آمده نگاهی بیندازید:
گزارش های اخیر غار پراو حاکی از آلودگی شدید آن و وجود پسماندهای بسیار در این غار استثنایی و با ارزش ایران است.
این آلودگی ها در غاری که به عنوان «اثر طبیعی ملی» به ثبت رسیده، نه از سوی گردشگران آموزش ندیده یا سود جویانی که به مناطق کوهستانی تجاوز می کنند،
بلکه شوربختانه از سوی غارپیمایان و کوه نوردان باتجربه و پرسابقه پدید آمده است،
چرا که فقط این اشخاص می توانند به اعماق غار دشوار پراو بروند!
معدن کاری؛ حفاری در نزدیکی غارها، موجب آسیب دیدگی شدید سازندهای غار می شود.
انفجارهای مربوط به یک معدن سنگ در نزدیکی غار دربند سمنان، موجب سست شدن و ریزش چند تا از چکنده ها شد.
انفجارهای معدن کاری در کوه پشت غار اسپهبد خورشید، موجب فرو ریختن بخش هایی از آثار تاریخی مربوط به دوران پیش از اسلام در این غار شده است.
همچنین برداشت شن و ماسه در پایین دست و کوه روبروی غار،
موجب تخریب شدید چشم انداز این «دژ صخره» ی بی مانند شده است.
یکی از غارهای دست کنده ی کشور که معدن باستانی قلع بوده (شاکین) با اجاره دادن آن به معدن کاران امروزین، به کلی نابود شده است!
سد سازی؛ انفجارهای مربوط به سد سازی، و همچنین به زیر آب رفتن شمار نامشخصی از غارهای ایران در کوه های زاگرس
(برای مثال: به زیر آب رفتن چند غار تاریخی با آبگیری سد سیمره) از مهم ترین عوامل تخریب غارهای کشور است.
اضافه برداشت آب؛ چه به صورت مستقیم از درون غار ( مثلا، در غار سراب همدان)، و چه با افت سطح ایستابی غارها به دلیل برداشت زیادی از سفره های زیرزمینی. بیشترین خطر در این زمینه، متوجه غارهای آبی کشور مانند قوری قلعه، علی سرد، سراب،
و همچنین چاه های طبیعی مانند «چاه دریا» در استان کرمان است.
رها کردن زباله؛ چاه غار باباگرگر در استان همدان، به زباله دانی روستای نزدیک آن بدل شده است.
گروه های غارپیما، انبوهی از زباله و پسماند در عمیق ترین و دشوارترین غار کشور (پراو) به جا گذاشته اند.
«گنج یابی»؛ حفاری غیرمجاز و دزدی میراث های فرهنگی که شوربختانه، در تمامی گستره ی کشور رواج دارد و بسیاری از محوطه ها و بناهای تاریخی را تخریب کرده، در غارها نیز انجام می شود.
به سرقت رفتن کتیبه ی تاریخی غار دست کنده ی قلعه جوق در استان همدان،
رنگ پاشی روی آثار تاریخی غار تنگ براق در چهار محال بختیاری،
کندن جرزدیوار اتاق های باستانی غار اسپهبد خورشید،
نابود سازی سنگ نگاره های ماقبل تاریخی غار آوه زا در استان کرمانشاه،
و تخریب سقف ضربی و دیوارهای باستانی در غار باباجابر، فقط چند نمونه از این دست است.
توسعه ی ناپایدار؛ در حریم غار طبیعی- تاریخی اشگفت سلمان ایذه، هتل سازی شده است.
جاده سازی و ایجاد تاسیسات گوناگون در نزدیکی دهانه ی تمام غارهایی که توریستی شده،
منظر طبیعی حریم آن ها را به کلی مخدوش کرده است.
قندیل های غار نخجیر به یغما رفت
!
گشوده شدن درهای غار نخجیر به روی گردشگران داخلی و خارجی که سال ها انتظار آن را می کشیدند، یکی از مهمترین فعالیت های سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در سال گذشته بود که موجب افزایش 40 درصدی مسافران نوروزی به استان شد اما به علت در نظر نگرفتن اقدامات لازم برای ورود گردشگران آسیب های جدی و جبران ناپذیر به این غار قدیمی وارد شد.این در حالی است که گروه معراج در تعطیلات عید سال 88 سعی در پیمایش این غار زیبا و ارزشمند داشت که با درهای بسته آن مواجه شد
پله گزاری و ساخت ورودی بتنی در دهانه غار یخ مراد و احداث پل چوبی در میان یکی ار راهروهای غارباعث سهولت ورود افراد به این غار استثنایی شده
ابتدا اجازه دهید که توضیحی در مورد استثنایی بودن این غار زیبا بدهم:
اولا که این غار از نوع غار های آهکی معمول که همه آنها را میشناسیم و میدانیم که بر اثر شستشوی کانی های حل شونده در آب در طول سالیان دراز تشکیل میشوند نیست بلکه بیشتر به خاطر بوجود آمدن شکافی در لایه های چین خورده پوسته زمین که در طول هزاران سال شکل عمودی به خود گرفته تشکیل شده؛
زیرا در این منطقه به هیچ وجه اثری از انواع مناطق کارست که بیشتر در زاگرس دیده میشود مشاهده نمیشود و در واقع بیشتر منطقه البرز مرکزی به همین شکل است
و موضوع مورد توجه دیگر در این غار قندیل های یخی بسیار زیبای آن است که به دلیل نفوذ آب از سقف غار و سرمای زمستانی که در محل این غار یعنی ارتفاع بالای آن نسبت به سطح دریا موجود است تشکیل میشود و این مورد در کمتر جایی دیده میشود
88/12/06 که گروه ما بار دیگر به پیمایش این غار اقدام کرد متوجه شدیم که به غیر از افراد گروه ما گروه ها و افراد دیگری نیز قصد پیمایش آن را دارند و تعداد آنها نیز بسیار است به طوری که حتی در غار افرادی با خانواده و کودکان خود بدون ابزار و لباس مناسب در حال رفت و آمد بودند به همین دلیل گروه ما فرصت را غنیمت شمرده و در دهانه اقدام به تشکیل یک کلاس دایره ای نمودیم و من و حسین بوئینی مقداری در مورد این غار و غار های دیگر و اهمیت آنها صحبت کردیم تا این جملات به گوش دیگران هم برسد؛
جالب توجه است که ما لحظاتی را به توضیح در مورد قندیل های یخی این غار زیبا اختصاص دادیم و به همه گوشزد کردیم که شکستن و از میان بردن آنها نه تنها هیچ فایده ای برای آنها ندارد بلکه به نوعی باعث از بین رفتن زیبایی غار و البته خود غار میشود و با کمال تعجب در میان یکی از سالن ها که تعدادی قندیل یخی در آن وجود داشت مشاهده کردیم که برخی باخنده مشغول شکستن قندیل ها هستند و از این تفریح بسیار لذت میبرند
غار کهک که گروه معراج در تعطیلات عید سال 88 برای بار دوم برنامه پیمایش آن را انجام داد هر سال در حال نابودی بیشتر میباشد به طوری که بر روی تمام استالاکتیک ها دیوار ها استالاگمیت ها و هر جای خالی از تالار اول و راهروهای آن با افسوس تمام شاهد دیوار نویسی و حتی حک نام گروه های کوهنوردی خیلی قدیمی از سال 1332 به بعد بودیم و با کمال تعجب میدیدیم که چگونه غاری که ورودی آن فرودی نیازمند ابزار دارد به این شکل در آمده جای جای این غار توسط پیمایش شوندگان بی وجدان آن مورد بیرحمی قرار گرفته و به کل شکستگی ها و خرابی های آن باعث تاسف بسیار است
ما در این پیمایش در حال عبور از یکی از راهروهای آن بودیم که مقداری وسایل و ابزار صنعتی مثل موتور برق و سر شعله گاز و اسپری های رنگ و ابزارهای دستی مثل پتک و چکش و میز و حتی یک گالن بنزین
غیره را در این محل پیدا کردیم و بعد از بررسی متوجه شدیم که افرادی سود جو در حال دزدی از استالاکتیک ها و رنگ کردن آن میباشند و موفق شده اند که مقدار زیادی از تشکیلات آهکی آن را مورد تخریب قرار دهند؛ ما بعد از فهمیدن این موضوع تعدادی از وسایل را به همراه خود بیرون آورده و مراتب را به گوش مسئولین منطقه رساندیم
چاه قلایچی عمیقترین چاه ایران که با اندازه گیریهای کوهنوردان کردستان 110 متر عمق را دارا میباشد و براستی که یکی از زیبایی ها و عجایب طبیعت میباشد؛
در انتهای خود مقدار بسیار زیادی خاک و آشغال را انباشته کرده، به طوری که حجم آن به اندازه تپه ای بزرگ میباشد اما موضوع مورد بحث ما این نیست زیرا این تپه بزرگ بر اثر ریزش باران های فصلی در طول هزاران سال و همراه آوردن گل و فضولات حیوانات زنده آن بوجود آمده؛
البته اگر این تپه وجود نداشت عمق این چاه حد اقل 30 متر بیشتر بود
موضوع مورد بحث ما تغییرات و زباله های بوجود آمده توسط انسانست که این چاه بسیار زیبا از آن بی نصیب نبوده به طوری که نه تنها زباله های خرد در آن یافت میشود بلکه با کمال تعجب در قسمت پایین همین تپه بدنه ماشینی قدیمی که شبیه به فولکس های قورباقه ای میباشد وجود دارد و کسی جوابی برای این سوال که چگونه اینچنین زباله حجیمی به بالای ارتفاع این کوه کشیده شده و به داخل این چاه زیبا سقوط کرده است ندارد.
عکس زیر لاشه ی گوسفندی است که به درون آن سقوط کرده و در حال تجزیه میباشد
اگر از کوهنوردان و غار نوردان مختلف ایرانی سوالی مبنی بر بهترین غار های پیمایش شده توسط انان بپرسید بی شک یکی از نام ها غار دانیال خواهد بود؛
این غار آبی که در تمام فصول سال از آن آبی گوارا با دبی زیاد بیرون میآید دارای یک راه برای پیمایش میباشد و پیمایش آن میتواند یکی از بهترین خاطرات زندگی باشد؛
اما اگر در حال پیمایش این غار با تشکیلات آهکی زیادی مواجه نشدید باید بدانید که به معنی این نیست که این تشکیلت در غار دانیال موجود نمیباشد بلکه پیمایش های زیاد و توریستی که بیشتر توسط کوهنوردان انجام میشود عامل اصلی تخریب آن است
این غار بسیار زیبا و دوست داشتنی نیز از آسیب های انسانی بی نصیب نبوده به تابلوی امضای افراد سود جو تبدیل شده
مجموعه پناهگاه های زیرزمینی کندوان واقع در بخش ترک شهرستان میانه که چندی پیس توسط گروه معراج کشف و نقشه برداری شد؛
این غار مصنوعی که ما پس از پیمایش آن متوجه خرابی هایی در آن شدیم در یکی از راهروهای انتهایی خود دارای یک دیوار بوده که راه این راهرو را برای ادامه مسدود کرده بوده است؛
این دیوار که اول بدست دزدان اشیای باستانی توسط یک راهروی جدید دور زده شده و این راهروی جدید توانسته به ادامه راهروی پشت دیوار دسترسی ایجاد کند به دلیل خالی بودن ادامه راهروها و بدست نیامدن شیئی قابل توجه دزدان خراب شده گویی که آنان پس از ناکامی در این تفکر بوده اند که شاید چیزی زیر یا در داخل دیوار موجود باشد؛
انسانهایی که حتی به اثار شگفت انگیز پدران خود در تواریخ گذشته رحم نمیکنند و برای رسیدن به مقداری پول آن را بیرحمانه تخریب میکنند آیا نمیدانند که همین اثار میتواند سند افتخاری برای آنان و آیندگان باشد و چه بسا که همان اشیاء خرد و کم ارزش باعث جذب توریست و درآمد همیشگی است
چشمه های مصنوعی دشته که اخبار تحقیق در مورد آن را میتوانید در لینک زیر مشاهده کنید
چشمه های مصنوعی یا قنات
تونل هایی هستند که در گذشته برای رسیدن به آب حفر میشده اند ولی متاسفانه هم اکنون تبدیل به محل امنی برای معتادان به مواد مخدر شده و داخل آنها مقدار بسیار زیادی زباله ریخته شده است
این عکس نشانگر دودی سیاه است که سقف این تونل ها را گرفته و شاید نتواند تمام آسیب مورد نظر را به نمایش بگذارد
غار انگره مینو واقع در شیراز که ما در تعطیلات عید 89 به همراه گروه مهمان نواز آبهای سپید شیراز موفق به پیمایش آن شدیم غاری بسیار زیبا است؛
این غار به دلیل داشتن 8 چاه یکی از خاطرات خوب غارنوردی ما است و با اینکه یکی از دست نخورده ترین و تمیز ترین غار هایی است که ما آنرا پیمایش کرده ایم اما باز هم از از گزند رنگپاشی و دیوار نویسی بدور نبوده
غار بریه ساوه
در دهانه غار بریه ساوه آثار حفاری متعددی دیده میشد که تلاشی برای رسیدن به اشیای باستانی بود حالا چیزی کشف شده باشد یانه همین آثار نمونه کاملی برای تحقیق تاریخ این منطقه است و میتواند با جذب توریست امکانات و رفاه بیشتری برای بومیان منطقه به ارمغان بیاورد؛
ورودی این غار که از چند دهانه تشکیل شده تماما مورد کنکاش واقع شده
غار چشمه باد که به دلیل دست نخوردگی یکی از زیباترین اتاق های استالاکتیکی را دارا است به دلیلی نامعلوم ریزش کرده و بسیاری از تشکیلات آهکی ان بر روی کف غار ریخته است
غار خرمنه سر که یکی از غارهای قدیمی استان زنجان میباشد به دلیل وجود دهانه تنگ آن در ارتفاع 1600 متری کوهی به همین نام با ارتفاع 3700 متر جزء انواعی است که کمتر کسی قادر به پیمایش آن میباشد و داخل خود غار که از سالنی بزرگ که دالان های متعددی در اطراف و زیر آن است در صد گم شدن را زیاد میکند؛
اما با این حال بعد از پیمایشهای زیاد توسط گروه های کوهنوردی تبدیل به زباله دانی برای ظروف یکبار مصرف شده و جای تعجب دارد که بعد از جای گزاری ریسمان های پلاستیکی توسط گروه های اولیه دیگر گروه ها نیز اقدام به همین کار کرده اند و به این ترتیب کار را برای پیمایش این غار سخت تر و پیچیده تر نموده اند
غار دربند که در شمال منجیل قرار دارد دارای بزرگترین دهانه غاری میباشد که ما پیمایش کرده ایم ولی متاسفانه تبدیل به گوسفد سرا شده و وقتی وارد آن میشوید بوی بد و مقدار بسیار زیاد فضولات که تبدیل به خاکستر شده انسان را از پیمایش آن کاملا پشیمان میکند و متاسفانه بومیان منطقه در این تفکر هستند که اجدادشان آن را برای نگهداری احشام ایجاد کرده اند
این تصویر نردبانی است که بومیان برای دسترسی به راهرویی در ارتفاع چهار متری در غار قرار داده اند و قابل توجه است که در سقف این غار تعداد بسیار زیادی خفاش دیده میشود که نشان گر قدمت دیرینه و عمر بالای این غار دارد
در ایران کارهای خیلی خوبی در مورد غار و غارنوردی در سالهای اخیر انجام شده که اجرای اکسپدیشن های غارنوردی توسط انجمن غارنوردان و تهیه سایت هایی از قبیل سایت ایران کیو توسط فدراسیون کوهنوردی از این جمله هستند
به این ترتیب ما وظیفه خود میدانیم که از این آثار گرانبها و غیر قابل بازگشت نگه داری کرده و برای آگاهی دادن به عموم مردم و همنوردان خود بکوشیم
در زیر توصیه هایی از غارنوردان دیگر کشور ها آمده که قابل توجه بسیار است و از شما دوستان گرامی دعوت میکنم ضمن مطالعه آن در عمل نیز از این اصول که مورد تایید تمام غارنوردان دنیا است استفاده نمایید.
غارها مکان های جالبی هستند. هر قدر هم انسان سعی کند که با احتیاط در داخل آن حرکت کند، خیلی ساده و سریع از خود رد پا باقی می گذارد. در غارها مکانیسم »مرمت کردن« وجود ندارد؛ آن چه که شکسته است یا نامی که بر روی دیوار نوشته شده است، همان طور باقی می ماند
انسان ها به دلایل مختلفی از غارها دیدن می کنند، اما برای حیوانات، غار محل زندگی و غذا است. در ضمن غارها یک راه برای حفظ آب های طبیعی است. هر آلودگی می تواند باعث سمی شدن منابع، برای ما انسان ها بشود. این امر کاملا به خود ما بستگی داردکه غارها را، هنگامی که از آن ها بازدید می کنیم، حفظ کنیم. در زیر به طور خلاصه لیستی از کارهائی که می بایستی انجام دهیم که کمتر به غارها صدمه بخورد را، مشاهده می کنید
غارها را به همان وضعیتی که هنگام ورود شما بود، ترک کنید. البته اگر شما آشغال های بازدید کنندگان قبلی را دیدید با خود به بیرون ببرید. قبل از ورود به غار در مورد تمام این نکات با همراهان خود صحبت کنید.تمام فرماسیون ها، سنگ ها، حیوانات، باقی مانده های آثار باستان شناسی و تاریخی و هر چه که متعلق به غار است را بدون دست زدن به آن، همان جا بگذارید. تمام آشغال های خود را به بیرون ببرید، حتی آشغال هائي که در محیط بیرون، در طبیعت قابل تجزیه هستند
ممکن است که برای شما صحبت درین مورد خیلی جالب نباشد، اما مهم است: اگر شما برای دفع ادار و یا مدفوع بایستی به توالت بروید، صبر کنید تا از غار خارج شوید. در غیر این صورت با خود یک دبه یا ظرف در دار ببرید. غارنوردانی که برای
مسیر های طولانی به غار می روند، ظرف خود را همراه می برند. فضولات انسانی برای ارگانیسم های داخل غار، مضر و برای آب های زیرزمینی، ناسالم هستند، -آن آب ممکن است آب آشامیدنی شما یا دیگران باشد- ؛ به آرامی تجزیه می شوند، بدبو هستند و تا زمان خیلی طولانی همان طور باقی می مانند
از آسیب زدن به جانوران داخل غار پرهیز کنید. غارها محل سکونت بعضی از انواع خفاش ها هستند. اهمیت این موضوع در کنترل حشرات و گرده افشانی گل ها می باشد. آن ها، بویژه در مقابل دخالت های انسانی، در هنگام خواب زمستانی و در هنگامی که بچه بدنیا می آورند، آسیب پذیر هستند. بهترین کار این است که مواقعی که غارها توسط خفاش ها مورد استفاده قرار می گیرند، وارد آن ها نشوید. در خیلی از کشورهای اورپائی و در ایالات متحده امریکا، هم اکنون قانونی تصویب شده که ورود غارنوردان و یا بازدیدکنندگان معمولی به این گونه غارها را، از اول اکتبر تا آخر فروردین هر سال، ممنوع کرده اند
هنگامی که در غارراه می روید، فقط برروی یک مسیر روی کف غار، حرکت کنید تا آسیب را به حداقل برسانید. راه رفتن و صخره نوردی در داخل غار، می تواند به اجزاء ظریف غار، صدمه بزند. همچنین کفش شما می تواند گِل را بر روی صخره های تمیز و یا گل سنگ ها ببرد. مواردی که غارنوردان آگاه، به علت حساسیت فرماسیون های غار، فقط یک بار، آن هم یک نفر و فقط با جوراب تمیز، به قسمتی وارد شده و با گرفتن چند عکس، برای همیشه آن جا را ترک کرده اند، کم نیست. در این موارد به هیچ گروه دیگر، اجازهٔ ورود به آن قسمت یا به کل غار داده نمی شود
از دست زدن به فرماسیون های داخل غار خودداری کنید. حداقل این کار باعث می شود که گِل موجود برروی دستکش، کفش یا لباس شما، به آن ها منتقل نشوند. اگر شما بایستی بر روی یک سنگ رسوبی بروید، از دستکش و لباس تمیز استفاده کنید و کفش خود رادربیاورید. به این ترتیب از کثیف شدن آن ها توسط شما جلوگیری می شود
aبا دقت مسیرحرکت خود را انتخاب کنید. با این کار از تخریب و شکستن فرماسیون ها و از گذاشتن آثار پای گلی خود بر روی آن ها خودداری خواهید کرد. به نظر خیلی ساده می رسد، اما محیط غار پر از شگفتی است
در غار مواظب سلامتی خود باشید. با دقت از خود مراقبت کنید و از پیش آمدن حوادثی که در داخل غار منجر به آسیب زدن به شما می شوند، جلوگیری کنید
بیائید غارها راحفظ کنیم. وقتی به غاری می روید از خود چیزی در آن جا نگذارید و هنگامی که از غاری خارج می شوید هیچ چیز با خود بیرون نیاورید
بیائید جلوی تخریب غارها را بگیریم. این کار فقط با بالارفتن دانش خود و دیگران در مورد غارها ممکن است
منابع:
سایت غارنوردی در ایران
http://www.cavinginiran.de
وبلاگ غارنورد-یوسف سوری نیا:
http://www.usef.blogfa.com/
سایت غارها ی ایران
http://www.irancaves.com
سایت هم طناب
http://www.hamtanab.com/
و راهنمایی های دکتر راجر مور غارشناس کانادایی
Thanks to DR Roger Moor
با تشکر از بسیاری از دوستان و سایت های محافظ طبیعت و غارها
جلال زارعی
خرداد 1389